Linux, Linus Torvalds tarafından başlatılan ve Internet üzerinden haberleşen çok sayıda gönüllü programcının katıldığı “İşletim Sistemi Çekirdeği Projesi”dir. İşletim sistemi’nin tamamı değildir, yalnızca çekirdeğidir. Çekirdek, sistemde donanım ve uygulamalar arasındaki ilişkileri düzenleyen en önemli bileşendir.
Linux işletim sistemi, herhangi bir diğer projenin kaynak kodlarından temel alınmamıştır. Yalnızca AT&T ve ABD’deki çeşitli üniversitelerin ortak girişimleriyle geliştirilen Unix işletim sisteminin `mimari planı’ *örnek alınarak*; _baştan_ geliştirilmiştir. Linux, Unix değildir! Linux Türkçe’de yazıldığı gibi okunur.
Linux ISO imajları ve MD5
SRPMS dosyaları yazılımların kaynak kodlarının bulunduğu paketler. Eğer kaynak kodları istemiyorsanız bu dosyalar gerekli değil. Linux çekirdeğinin kaynak kodu ayrıca RPMS içinde gelir. Eğer paketleri baştan derleme veya benzeri bir amacınız yoksa SRPMS dosyalarını çekmenize gerek yok.
MD5 veri bütünlügünü kontrol eden bir algoritmadır. O sayede çektiğiniz dosyaların sağlam olup olmadığını anlayabilirsiniz. MD5SUM dosyasına bir metin editörü ile baktığınızda bir karakter dizisi ve sonra dosya adı göreceksiniz.
400c7fb292c73b793fb722532abd09ad shrike-i386-disc1.iso
Siz de linux konsolda md5sum dosya_adi komutu verdiğinizde aldığınız sonuç MD5SUM dosyasındaki ile aynı olmalı. Yoksa transfer sırasında dosyada bir değişme/bozulma olmuştur.
Eğer windos kullanıyorsanız GPL lisanslı MD5summer adlı programı da kullanabilirsiniz.
Niçin ayarların çoğu komut satırından (konsol) yapılıyor?
Linux diger UNIX’ler gibi “Modus Operande” yaklasimi icindedir. Bu duzlemde, tek bir isi cok iyi yapan, ama baska hic bir is yapmayan kucuk uygulamalar bulunur. Siz bunlari gerektigi sekilde birlestirip tam olarak istediginiz neyse onu yapabilirsiniz. Ornegin, kendi makinaniza gece saat 02:00′da web sitenizi indirmek, bunlari alip baska bir makinedeki CD’ye yazdirmak icin ne yaparsiniz:
1. wget ile komut satirindan web sitesini yedeklersiniz.
2. mkisofs ile ISO image’i olusturursunuz.
3. SSH ile baglanip, diger makinedeki CD yaziciya bu ISO dosyasini
yazdirirsiniz.
4. Bu isi bir cron job olarak ayarlarsiniz..
Goruldugu uzere, CD yazma isi, iki kisimdan olusuyor. ISO Dosya sistemi olusturma ve bunu yazma. mkisofs ve cdrecord.. Ustelik her ikiside komut satiri.
Ilk bakista bu buyuk bir zulum gibi gorunur. Nerde Nero, EasyCD vs. dersiniz. Ama bunlari etkin kullanmayi ogrendiginzde, sistem tikir tikir isler hale gelir. Her zaman tam olarak istenen seyi yapar. Fakat Windows’un size dayattigi model kafanizda vezgecilemez ise, eroaster ve BurnCD Gibi bir frontend kullanirsiniz. Bunlar ile ayni Windows’ta oldugu gibi isiniz halledersiniz. Ama mesela, merkezi bir makine koyayim, uzerine de bir CD-ROM takayim, bu makine sistemdeki diger kullanicilardan gelen yazdirma isteklerini yapsin derseniz, eroaster size yardimci olamaz. Fakat, kullanicilara “Yazilmasini istediginiz dosyalari mail’e ekleyin, cd-rom@local.com‘a yollayin” diyebilirsiniz.
Tek yapmaniz gereken “man procmail” i okumak, elbette mkisofs ve
cdrecord’u okuduktan sonra..
Bilmem bu yaklasimin neler getirdigini farkedebiliyormusunuz ? Ayni sekilde, squid kolay parse edilebilen, tamamen text formatli bir yapilandirma dosyasina sahiptir. Siz bunun icin mesela, kabaca basit bir script hazirlayabilirsiniz. Script icin bir programlama dili filan bilmek gerekmez. DOS’ta .BAT dosyalari gibi bir seydir. Yani icine komutlari alt alta yazarsiniz. Hos, BASH scripti ile Assembler derleyicisi bile yapilabilir ama, biraz tecrube edindikten sonraki is onlar.. Veya mesela, freshmeat.net’e gidersiniz, squid diye bir ararsiniz. Basta webmin olmak uzere, web tabanli, konsol tabanli, X tabanli vs. bir suru dosya bulursunuz. Squid son derece komplex bir proxy sistemidir. Mesela, kullanicilarin bant genisliklerini belirleyebilirsiniz, WCCP ile Load Balancing yapabilirsiniz. PArent/Sibling cache kullanabilirsiniz vs.
Peki squid nedir ? Son derece kapsamli bir proxy server. Oyleki, bilinen en fazla CPU/RAM tuketimi olan duzenektir Linux’taki. Hal boyleyken, bunu dedicated bir makina olarak duzenlemek en iyisidir. Simdi, 40 yilda bir kez, yapilandirma yapmak icin buna X Server vs. kurmak mantiklimi ? Hatta bir klavye, monitor vs takmak ? Koyarsiniz bir tane SSH server. GErektiginde baglanir dosyayi elle duzenlersiniz.
Benim tecrubelerim, boyle komplex sistemlerin duz text dosyalarindan cok daha hizli ve etkili yapilandirildiklari yonunde. Hatta, MS’in Hotmail’i migrate ederken, bu ozelligin son derece avantaj getirdigini kendi confidental raporlarinda yazdigini da soylemek isterim. Yok ben severim kendime eziyet etmeyi diyorsaniz, www.webmin.com‘a gider, ordaki webmin’i indirirsiniz, sadece squid degil, bir suru seyi uzaktan web araciligiyla konfigure edersiniz.. O kadar ki, diskteki
partisyonlar da dahil..
Genelde unutulan, kafalara sigmayan bir husus var. Windows, size satmak uzere uretilen bir urun. Elbette, makyaj, ambalaj vs. yonlerinden cekici olmak, pazarlama yonunden sizin aklinizi celmek zorunda. Ama, Linux kullanicilarinin “kullanmak” uzere yaptigi bir sey.. Yani bir urun degil. Bu kullanicilarin mazosist oldugu, konfigurasyon vs. icin bir suru ugrasmayi sevdigi saniliyor sanirim. Hayir…
Bir proxy serveri kim kullanir ? Elbette kurumsal bir kullanici ve o kurumun admini? Bu adminin isi gucu o proxy servermi ? Elbette degil, bakmak zorunda oldugu bir suru server, router vs. olacak. Hal boyleyken, kendine yazacagi/yazdiracagi proxy server icin grafk ekranmis vs. sus degil, rack’larda kaybolmadan, zaten bogulmus networku zorlamadan, izeleyebilecegi, yapilandirabilecegi, yapilandirmasini kolayca saklayabilecegi bir sey arar. BU tanima en iyi uyan sey, text tabanli bir konfigurasyon dosyasidir. Bugun, bir kac SMS mesaji yollayarak boyle bir dosyayi konfigure edebilirsiniz. SMS mesajlari icinde de komutlar tasinabilir. Diyelimki cok uzaklardasiniz. Bir cafe bulun, text dosyayi indirin, duzeltin, geri yerine yukleyin. Olsun bitsin. FTP, Mail vs. bunlar icin var..
Seminerlere katilmissaniz biz linux’cularin gobek buyutmekle meshur oldugunu soylemisimdir mutlaka. Linux’u kurarsiniz, biraz ogrendiginizde, artik yerinizden hic kalkmadan, SIKILMADAN, yorulmadan, oturdugunuz yerden her bir seyi yapar ve gobeginizi buyutursunuz. Olay budur. Elbette buyuyen gobekte, Lisansa verecegimiz paralari bogazimiza veriyor olmanin da payi yadsinamaz !..
Dağıtımlar arasındaki temel farklar nelerdir?
Dağıtımlar arasındaki en temel fark paket yönetimidir. Her dağıtım kendine özel ya da özelleştirilmiş paket yönetim sistemini uygular. Paket yönetimindeki farklılıklar dağıtıma özel konfigürasyon dosyalarının da birbirinden farklı olmasına ve farklı yerlerde saklanmasına işarettir.
Bir başka yaklaşım ise dağıtımların hafifliğine yöneliktir. Bazı dağıtımlar elde taşınabilir hızlı sonuçlar üretilebilmesi için özel olarak tasarlanırken, bazı dağıtımlar sunucu olma amaçlı, bazıları ise ev kullanıcısına yönelik tasarlanır. Ama temel olarak bütün dağıtımları sunucu, ev kullanıcısı veya taşınabilirlilik gibi özellikler bakımından konfigüre edebilirsiniz.
Hangi dağıtımı seçmeliyim? Dağıtım seçerken nasıl bir yol izlemeliyim?
Dağıtımların sitelerinde yazan bilgiler doğrultusunda yapmak istediğiniz işe en uygun dağıtımı seçmelisiniz. Dağıtım seçerken izlenebilecek en doğru yol; yapmak istediğiniz işe en uygun özellikleri içeren ve daha da önemlisi en rahat kullanabileceğiniz dağıtımı seçmeye çalışmanız, bu yönde araştırma yapmanızdır.
Linux programları bulabileceğim bir site var mı?
Linux ve genel olarak tüm özgür yazılımları arşivleyen www.freshmeat.net isimli bir web sitesi var.
Birçok özgür yazılım çeşitli kategorilere ayrılarak sınıflandırılmış durumda. Belirli bir yazılımı arayıp, web sitesi ve benzeri bilgilerine ulaşabileceğiniz gibi; belirli bir işi yapan programları da ilgili kategoride bulabilirsiniz (ör: mp3 çalan program).
freshmeat.net’ten aynı zamanda yeni çıkan yazılımları ve mevcut yazılımların yeni sürümlerini oradan günlük olarak da takip edebilirsiniz. Duyurular web sitesinin yanı sıra dilerseniz günlük olarak adresinize gelecek bir e-posta ile de takip edilebiliyor.